Szczyt w Gdańsku: wschodnia flanka UE wzmacnia współpracę i obronność
W obliczu wojny w Ukrainie i rosnącej presji bezpieczeństwa w Europie Środkowo-Wschodniej państwa wschodniej flanki znów postawiły na wspólny przekaz. W Gdańsku odbył się szczyt z udziałem przywódców regionu, który miał nie tylko polityczny, ale i praktyczny wymiar dla bezpieczeństwa całej Unii Europejskiej. Uczestnicy podkreślali, że odpowiedź na zagrożenia ze strony Rosji wymaga koordynacji, większych nakładów i stałej współpracy między państwami granicznymi. Spotkanie zostało zorganizowane równolegle z Konferencją Odbudowy Ukrainy, co dodatkowo pokazało, że bezpieczeństwo i odbudowa tego kraju są ze sobą ściśle powiązane.
W rozmowach uczestniczyli prezydenci Litwy i Rumunii, premierzy Finlandii, Estonii, Łotwy i Szwecji oraz przedstawiciele instytucji europejskich. Premier Donald Tusk zwracał uwagę, że wschodnia flanka wystąpiła z pełnym wsparciem Unii Europejskiej i że wspólne stanowisko ma być sygnałem ostrzegawczym dla tych, którzy myślą o działaniach wymierzonych w region. Z perspektywy państw położonych najbliżej granicy z Rosją, Białorusią i Ukrainą oznacza to próbę zbudowania trwałego mechanizmu reagowania na kryzysy, a nie jednorazowej deklaracji politycznej. W praktyce chodzi o przygotowanie się na możliwe eskalacje w najbliższych miesiącach i wzmocnienie odporności państw oraz społeczeństw.
„Cieszę się, że kolejny raz wschodnia flanka z pełnym wsparciem Unii Europejskiej pokazała dziś pełną jedność oraz solidarność. Niech to będzie znak ostrzegawczy dla tych, którzy planują coś złego wobec nas”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Rosja wskazana jako najpoważniejsze zagrożenie dla regionu
Najważniejszym politycznym efektem gdańskiego spotkania stała się Deklaracja Gdańska, w której państwa uczestniczące jednoznacznie wskazały Rosję jako największe, bezpośrednie i długoterminowe zagrożenie dla bezpieczeństwa, pokoju i stabilności obszaru euroatlantyckiego. To sformułowanie ma znaczenie nie tylko symboliczne, ale również strategiczne, ponieważ wyznacza kierunek współpracy obronnej w całym regionie. Państwa wschodniej flanki chcą w ten sposób podkreślić, że zagrożenie nie ma charakteru abstrakcyjnego, lecz dotyczy ich codziennego bezpieczeństwa, infrastruktury, granic i systemów obronnych. Z taką oceną wiąże się też potrzeba zwiększenia wspólnej gotowości na kryzysy hybrydowe, militarne i cybernetyczne.
Premier Donald Tusk zaznaczył, że Polska od lat zabiegała o to, by obrona wschodniej flanki była traktowana jako odpowiedzialność całej Unii Europejskiej. W Gdańsku odbyła się w tej sprawie rozmowa z szefową Komisji Europejskiej i komisarzem do spraw obrony, co pokazuje, że temat wszedł na poziom unijnych instytucji. Równolegle podkreślono znaczenie silnych więzi transatlantyckich i współpracy ze Stanami Zjednoczonymi, które pozostają kluczowym elementem odstraszania. Tusk przypomniał też, że obecność USA i współdziałanie z amerykańskimi sojusznikami służą bezpieczeństwu Europy i całej wschodniej flanki.
„Nie mamy wątpliwości, że obecność i współpraca z USA dobrze służy bezpieczeństwu Europy i państw wschodniej flanki”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Ważnym elementem gdańskich rozmów było również uznanie, że sytuacja w regionie pozostaje niestabilna i może się dalej pogarszać. Premier Tusk mówił o możliwości różnych form eskalacji w nadchodzących tygodniach i miesiącach, a także o konieczności wspólnego przygotowania się przez państwa bezpośrednio narażone na ryzyko. Taka diagnoza oznacza potrzebę lepszej koordynacji armii, służb, infrastruktury krytycznej oraz systemów ostrzegania. Dla mieszkańców regionu to sygnał, że bezpieczeństwo publiczne staje się jednym z głównych tematów polityki europejskiej.
Wspólna odpowiedzialność UE i NATO za bezpieczeństwo wschodu Europy
Podczas szczytu mocno wybrzmiała także kwestia podziału odpowiedzialności między państwa członkowskie i instytucje unijne. Liderzy zgodzili się, że ochrona wschodnich granic nie powinna spoczywać wyłącznie na krajach granicznych, lecz musi być uznana za wspólne zadanie całej Unii Europejskiej. W tym kontekście ważna była obecność przedstawicieli Komisji Europejskiej oraz dyskusja o roli nowych mechanizmów wsparcia obronnego i finansowego. Tego typu podejście ma znaczenie praktyczne, bo umożliwia lepsze planowanie inwestycji, zamówień i projektów infrastrukturalnych, które mają służyć całemu regionowi.
Premier Finlandii Petteri Orpo przypomniał, że format wschodniej flanki został ustanowiony wspólnie z krajami regionu podczas spotkania w Helsinkach w 2025 r., a gdańskie obrady były już drugim takim szczytem. Jego zdaniem ważne jest kontynuowanie tych prac, ponieważ sam format ma służyć koordynacji działań państw zagrożonych agresywną polityką Rosji. Z kolei prezydent Litwy Gitanas Nauseda podkreślał, że potrzebne są mechanizmy pozwalające planować działania i przygotowywać obywateli, a bezpieczeństwo flanki jest równocześnie bezpieczeństwem całej wspólnoty. W jego ocenie chodzi nie tylko o ochronę terytorium, lecz także o obronę zasad, na których opierają się państwa regionu.
„Ustanowiliśmy ten format wspólnie wraz z krajami flanki wschodniej w zeszłym roku w Helsinkach. W tej chwili spotykamy się po raz drugi i ważne jest, abyśmy kontynuowali te prace”
Petteri Orpo, Premier Finlandii
„Potrzebne są nam mechanizmy niezbędne do planowania i przygotowania obywateli. Robimy coś więcej niż ochrona terytorium. Chronimy zasady, które łączą nasze kraje. Bezpieczeństwo flanki stanowi o naszym bezpieczeństwie. Nie odwlekajmy tego.”
Gitanas Nauseda, Prezydent Litwy
Wypowiedzi te pokazują, że wschodnia flanka coraz wyraźniej mówi jednym głosem w sprawach obronnych. Z punktu widzenia europejskiej polityki oznacza to rosnącą presję na instytucje UE, by przekładały deklaracje na konkretne instrumenty finansowe i organizacyjne. Jednocześnie liderzy regionu starają się utrzymać bliską współpracę ze Stanami Zjednoczonymi, uznając ją za niezbędny element bezpieczeństwa całego kontynentu. Dla krajów granicznych ma to znaczenie szczególne, bo to one w pierwszej kolejności odczuwają skutki napięć między Wschodem a Zachodem.
Większe wydatki na obronność, modernizacja i program SAFE
Jednym z najważniejszych wątków rozmów w Gdańsku były pieniądze na obronność. Uczestnicy szczytu zgodzili się, że zwiększanie wydatków wojskowych i bezpieczeństwa jest konieczne we wszystkich państwach regionu, bo to właśnie one ponoszą największy ciężar ochrony granic Unii. Premier Estonii Kristen Michal wskazał, że w ostatnich 6 miesiącach jego kraj podjął wiele działań na rzecz wzmacniania obronności, a wydatki Estonii na obronność osiągają poziom 5,4% PKB. Premier Donald Tusk podkreślił z kolei, że Polska pozostaje jednym z liderów pod względem wydatków na obronę i bezpieczeństwo, co wzmacnia także relacje z USA.
Tusk wskazał, że w przypadku Polski bezpośrednie i powiązane z obronnością wydatki mają sięgnąć 7%, co oznacza wyjątkowo wysoki poziom zaangażowania finansowego. To ważne nie tylko dla wojska, ale również dla całej gospodarki, ponieważ większe nakłady obejmują infrastrukturę, logistykę, energetykę i systemy odporności państwa. Komisarz Andrius Kubilius zwrócił uwagę, że kraje wschodniej flanki przeznaczają największą część swojego PKB na obronność i biorą na siebie odpowiedzialność za bezpieczeństwo całego regionu. Wskazał też na program SAFE, w ramach którego państwa flanki wschodniej mają wykorzystywać 76 mld euro.
„Na obronę bezpośrednio i na rzeczy związane z obroną to będzie 7%, więc udział rzeczywiście bardzo duży, bardzo solidny”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
„Ostatnie 6 miesięcy to czas podejmowania wielu ważnych działań dla wzmocnienia obronności i bezpieczeństwa. 5,4% PKB to jest poziom wydatków Estonii na obronność”
Kristen Michal, Premier Estonii
„Te kraje przeznaczają największą część swojego PKB na obronność, biorąc odpowiedzialność za bezpieczeństwo całego regionu. Jeśli spojrzeć na program SAFE, to 76 mld euro z tego projektu wykorzystują właśnie kraje flanki wschodniej. To dzieje się w imię solidarności całej Europy”
Andrius Kubilius, komisarz
Do priorytetów zaliczono także rozwój wspólnych projektów obronnych i modernizację infrastruktury. Oznacza to inwestycje w drogi, połączenia transportowe, łańcuchy dostaw i systemy umożliwiające szybkie przemieszczanie sił oraz sprzętu w razie kryzysu. Ważnym elementem jest też wsparcie dla Ukrainy, które ma obejmować pomoc militarną, finansową i polityczną, a także poparcie dla jej integracji ze strukturami euroatlantyckimi. Wspólny komunikat pokazuje, że bezpieczeństwo regionu jest dziś rozumiane szerzej niż tylko w kategoriach wojskowych i obejmuje również odporność państwa, gospodarki oraz społeczeństwa.
Wsparcie dla Ukrainy i solidarność państw regionu
W końcowej części spotkania państwa sygnatariusze potwierdziły pełne wsparcie dla Ukrainy i uznały, że jej bezpieczeństwo pozostaje bezpośrednio związane z bezpieczeństwem całej wschodniej flanki. W deklaracji zapisano potrzebę dalszej pomocy militarnej, finansowej i politycznej, a także poparcie dla integracji Ukrainy ze strukturami euroatlantyckimi. To ważne, bo oznacza utrzymanie presji politycznej na rzecz długofalowego wsparcia Kijowa, nie tylko w czasie walk, ale również w procesie odbudowy i reform. Z punktu widzenia państw regionu to także sygnał, że stabilność Ukrainy jest warunkiem stabilności całej Europy Środkowo-Wschodniej.
Premier Rumunii Nicușor Dan podkreślał, że jedność musi obejmować zarówno północ i południe, jak i obszar od wschodu do zachodu, a także basen Morza Czarnego. Takie ujęcie pokazuje, że bezpieczeństwo regionu nie kończy się na granicy państw bałtyckich czy Polski, ale wymaga szerszego spojrzenia na zagrożenia i szlaki strategiczne. Wspólna deklaracja oraz udział przedstawicieli UE mają więc służyć nie tylko bieżącej koordynacji, ale również budowie stałego mechanizmu odpowiedzi na kryzysy. Spotkanie w Gdańsku zakończyło się potwierdzeniem jedności i solidarności państw wschodniej flanki oraz pełnym wsparciem Unii Europejskiej dla działań wzmacniających bezpieczeństwo regionu.
„Jedność powinna dotyczyć północy i południa, powinna sięgać od wschodu do zachodu i obejmować także basen Morza Czarnego.”
Nicușor Dan, Premier Rumunii
- 2025 r. – pierwsze spotkanie formatu w Helsinkach i drugie, gdańskie obrady liderów wschodniej flanki.
- 5,4% PKB – poziom wydatków Estonii na obronność wskazany podczas szczytu.
- 7% – udział wydatków Polski na obronę i sprawy związane z bezpieczeństwem.
- 76 mld euro – wartość programu SAFE wykorzystywana przez kraje wschodniej flanki.
- 6 miesięcy – okres, w którym Estonia podejmowała nowe działania na rzecz wzmocnienia obronności.