Michał Bałucki
Biografia
Michał Bałucki urodził się w Krakowie w 1837 roku w rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec był krawcem, matka – Eufrozyna, neofit z Kochmanów – prowadziła kawiarnię; została zamordowana, a do wykrycia sprawczyni przyczynił się Władysław Swolkień.
Uczył się w krakowskim gimnazjum Św. Anny, na wydziale matematyczno‑fizycznym (od 1857), a potem historyczno‑literackim Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1857–1864 brał udział w spotkaniach artystów w pracowni rzeźbiarskiej Parysa Filippiego w Krakowie (m.in. z Józefem Szujskim i J.K. Turskim). Współredagował też tygodnik społeczno‑kulturalny «Niewiasta» (1861–1862). Następnie pracował przez pewien czas w Częstochowie jako nauczyciel.
Bałucki nie walczył w powstaniu styczniowym, jednak aktywnie uczestniczył w organizacjach spiskowych w Galicji, wspierając stronnictwo czerwonych. Spędził rok w austriackim więzieniu (aresztowany pod koniec 1863). W latach 1865–1866 mieszkał w Warszawie, po czym przeniósł się do Krakowa. Był prezesem wydziału Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Krakowie w 1885.
Debiutował w latach 1861–1863 poematami inspirowanymi folklorem. Jego pierwsze powieści, takie jak „Przebudzeni” (1864) i „Młodzi i starzy” (1866), krytykowały działalność spiskową sprzed 1863 roku i samo powstanie. Wkrótce jednak, podobnie jak inni pisarze galicyjscy, przeszedł na pozycję pozytywistyczną, propagując hasła umiarkowanego rozwoju i zaradności. Wraz z Alfredem Szczepańskim współredagował w latach 1867–1868 tygodnik dla kobiet „Kalina”. Od 1869 do 1873 pisał do dziennika „Kraj” cotygodniowe felietony pt. „Tygodnik krakowski”. W tym okresie napisał powieści tendencyjne, m.in. „Błyszczące nędze” (1870) i „Z obozu do obozu” (1874), oraz komedie, w których piętnował snobizm i próżniactwo mieszczaństwa i arystokracji, np. „Radcy pana radcy” (1871), „Polowanie na męża” (1869) i „Pracowici próżniacy” (1871).
W 1871 otrzymał nagrodę w krakowskim konkursie dramatycznym za sztukę „Pracowici próżniacy”; w 1892 – w konkursie „Kuriera Warszawskiego” za komedię „Flirt”. Program pozytywistyczny Bałuckiego miał ograniczony zasięg, dostosowany do realiów galicyjskich i często akcentował mieszczańskie wartości oszczędności i umiarkowania, jak w powieści „Pańskie dziady” (1881). Bywał także krytyczny wobec niektórych postulatów pozytywizmu, co widać w komedii „Emancypowane” (1873). W późniejszych latach zwrócił się ku konserwatywnym poglądom, a nawet antysemityzmowi („W żydowskich rękach”, 1884).
W latach 80. XIX wieku nastąpił zwrot w jego twórczości – promował konserwatywne wartości galicyjskiego mieszczaństwa, tworzył komedie, a jednocześnie kontynuował satyrę społeczną. Jego dramaty i powieści często osadzone były na tle środowiska mieszczańskiego, z charakterystycznym humorem słownym i sytuacyjnym. Pod koniec życia prowadził spór z ruchem młodopolskim; Lucjan Rydel ostro krytykował jego tradycjonalizm. Zdiagnozowaną nerwicę lub depresję bałucki zignorował, a 17 października 1901 popełnił samobójstwo na krakowskich Błoniach. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Niedługo po jego śmierci mieszkańcy miasta wystawili mu pomnik; autorem popiersia był Tadeusz Błotnicki. Pomnik stanął za Teatrem Słowackiego, w planie ogłoszonym na 1911 rok. W Krakowie funkcjonował również niezawodowy Teatr im. Michała Bałuckiego (1921–1939).